Dominoa eta dadoak
Nork asmatu zituen dadoak?
Ez dakigu nork asmatu zituen dadoak, hainbat tokitan ia aldi berean sortu baitziren. Duela 4.500 urte inguruko sei aurpegiko dadoak aurkitu dira Indo ibaiaren haranean eta Mesopotamian. Lehenago ere erabiltzen ziren tortolosak, astragalo izeneko hezurrak, zotz egiteko.
Dadoaren aurretik, hezurra
Kuboa baino askoz lehenago, jendeak astragaloak jaurtitzen zituen, ardi eta ahuntzen orkatiletako hezur txikiak. Lau alde desberdin dituzte, eta ausaz erortzen dira, gutxi gorabehera. Jolasteko eta igartzeko erabiltzen ziren, Antzinaroan zoria eta sakratua eskutik helduta baitzihoazen. Espainian oraindik ere tabas (tortolos-jokoa) egiten da hezur horiekin.
Lehen dado kubikoak
Mohenjo-Daro edo Irango Shahr-e Sukhteh bezalako aztarnategietan, duela milaka urteko dadoak agertu dira. Real Juego de Ur (Urko Errege Jokoa) delakoan, ezagutzen diren mahai-jokorik zaharrenetako batean, piramide-formako dadoak erabiltzen ziren. Kultura bakoitzak hainbat forma probatu zituen, harik eta kuboa nagusitu zen arte, egiten erraza eta orekatua zelako.
Zergatik batzen dute zazpi aurkako aurpegiek?
Oso ohitura zaharra da: 1a 6aren parean, 2a 5aren parean eta 3a 4aren parean. Erromatarren dado askotan ere ikus daiteke. Zulotxoen pisua banatzen laguntzen du, eta dadoak begi hutsez antzeman gabe trukatzea zailtzen du.
Dadoak eta kartak
Dadoak zori hutsa dira; kartek, berriz, zoria eta erabakiak uztartzen dituzte. Horregatik, betidaniko jokalari askok diote kartetan «zoriak banatzen duela, baina zuk jokatzen duzula». Zoriaren alderdi hori interesatzen bazaizu, begiratu zorte-boladarik ba ote dagoen azaltzeko idatzi dugun artikulua.
Iturriak
Maiz egiten diren galderak
Zein da dadorik zaharrena?
Ezagutzen diren zaharrenek 4.500-5.000 urte inguru dituzte, eta Ekialde Hurbilekoak eta Indo ibaiaren haranekoak dira.
Zer da tabas (tortolos-jokoa)?
Astragaloekin egiten den jokoa da; ardi edo ahuntzen orkatiletako hezur horiek dadoen aitzindariak dira.