Por que a baralla española non ten 8 nin 9?

A baralla española de 40 cartas non ten 8 nin 9 porque eses números se eliminaron nesta variante histórica para abaratar o mazo e adaptalo a xogos tradicionais como o Tute, a Brisca ou o Guiñote. É a versión que se usa en España, e por iso en cada pau se pasa directamente do 7 á sota.

Se algunha vez te preguntaches por que a baralla española ten 40 cartas en lugar de 52 como a francesa, a resposta está xusto aí, nos dous números que faltan. Aquí vai a historia enteira, contada en poucas palabras, porque a cousa ten máis percorrido do que parece.

Os catro paus: ouros, copas, espadas e bastos

Unha baralla española de 40 cartas ten dez cartas por pau: os números do 1 ao 7 e as tres figuras, que son a sota, o cabalo e o rei. Catro paus por dez cartas dan as corenta de sempre.

Os paus non son un capricho español. Veñen dos naipes que chegaron a Europa desde o mundo mameluco, con copas, moedas, espadas e bastóns de polo. Aquí o bastón de polo converteuse nun garrote ou basto de leñador, e os símbolos quedaron fixados tal como os coñecemos: ouros, copas, espadas e bastos. É o mesmo tronco do que saen os paus latinos de Italia, mentres que Francia e Alemaña inventaron os seus propios.

Por que a baralla española non ten 8 nin 9?

Porque se quitaron a propósito, non porque se perdesen. A baralla española de 48 cartas, que si os inclúe, é o mazo completo; a de corenta é esa mesma baralla á que se lle recortaron o 8 e o 9 de cada pau. Se comparas unha baralla española sen 8 e 9 cunha francesa de 52, a diferenza salta á vista: aquí non hai 8, nin 9, nin 10 numéricos, e cada pau salta do 7 á sota.

As cartas que faltan na baralla española son, nin máis nin menos, esas dúas. Non é que se inventase un mazo raro: é a baralla completa recortada, e o recorte responde sobre todo a como se xogaba aquí. Esa é a parte interesante, e vai na seguinte sección.

Por que desapareceron o 8 e o 9

Non hai unha partida de bautismo documentada, un día e un lugar onde alguén decidise cortalos. O que si sabemos é que nos séculos en que a baralla se asentou en España convivían mazos distintos e que os xogos populares que enchían tabernas e sobremesas se xogaban mellor con menos cartas: menos que contar, bazas máis rápidas e mans nas que si lembras o que saíu.

A iso sumáronse incentivos prácticos e económicos para usar mazos máis curtos: menos cartas por pau eran menos xilografías por lámina, así que imprimir o mazo curto saía máis a conta e cubría case todos os xogos aos que a xente xogaba de verdade. Aínda así, non existe un único motivo documentado que explique por si só a desaparición do 8 e do 9; foi unha mestura de xogo, custo e costume. O caso é que co tempo a versión de corenta se converteu en «a baralla española» a secas, e os dous números quedaron fóra da mesa habitual.

A baralla española de 48 cartas: a outra versión

Que a de corenta sexa a habitual aquí non significa que a de 48 sexa unha rareza de museo. A baralla española de 48 cartas segue sendo estándar en boa parte de Latinoamérica e úsase en varios xogos que non funcionan co mazo curto, ademais de en solitarios e variantes que necesitan máis cartas en xogo.

Nesta web, por exemplo, algunha variante de solitario xógase co mazo completo de 48, e as nosas barallas ilustradas existen nas dúas versións: se miras calquera ficha verás do ás ao rei co 8 e o 9 incluídos, aínda que no Tute, no Guiñote ou na Brisca eses dous números queden na caixa.

Por que os xogos españois usan 40

Os xogos clásicos non encaixan coa baralla de corenta por casualidade: están deseñados arredor dela. No Tute por parellas repártense as corenta cartas enteiras, dez por xogador, e por iso contar as cartas xogadas diche exactamente que lle queda a cada un. Na Brisca cada xogador leva tres cartas e rouba dun mazo de trinta e seis sobre a mesa.

O Mus reparte catro cartas a cada un de catro xogadores; a Escoba reparte quince e xoga coas sumas ata quince. Case ningún xogo tradicional pide máis mazo, e os que poderían usar o 8 e o 9 considéranos prescindibles. O resultado é un ecosistema completo —cantes, bazas, envites, escobas— montado sobre exactamente corenta cartas, e aí segue, século e medio despois de que a baralla de 48 pasase a ser a excepción.

Curiosidade final: a de 40 non foi sempre «a baralla»

Moita xente dá por feito que a baralla española sempre tivo 40 cartas, coma se o número viñese de serie cos paus. Non é así: historicamente houbo varias configuracións convivindo, con 48, con 40 e con mazos recortados doutras maneiras segundo a época, a rexión e o xogo de moda. A de corenta gañou a partida polo uso, non por decreto.

De feito, esa cifra coouse ata no idioma: cantar as corenta, a expresión que lle dá nome a esta web, nace dos tantos que se suman ao cantar rei e cabalo do triunfo no Tute. Se queres ver a baralla de corenta en acción, na sección de xogos tes Tute, Guiñote, Brisca, Mus e compañía coas regras completas, e en aprender a xogar hai titoriais para empezar desde cero.