Kartak Erdi Aroan: debekatuak, jazarriak eta asko jokatuak

Kartak XIV. mendearen amaieran iritsi ziren Europa mediterraneora, eta hain azkar hedatu ziren, non laster haien erabilera mugatzeko legeak agertu baitziren. Eskuz margotuak edo zurezko xaflekin estanpatuak izan, tabernetan, gorteetan eta etxeetan jokatzen zen haiekin, murrizketak murrizketa.

Lehen aipamenak

Penintsulako aipamen zaharrenetako bat katalana da: naip hitza Jaume Marchi egotzitako 1371ko errima-hiztegi batean ageri da. Urte gutxiren buruan, Italiako, Frantziako eta Aragoiko Koroako hiriak karta-jokoa arautzen hasi ziren. Arautzen bazuten, ordurako jokatzen zelako zen, eta asko gainera.

Zergatik debekatzen zituzten?

Erdi Aroko agintariek ez zuten apustudun zorizko jokoetan konfiantzarik: liskarrak, zorrak eta iruzurrak eragiten zituzten. Horregatik, ordenantza askok debekatu egiten zuten zenbait tokitan, jai-egunetan edo diruaren truke jokatzea, nahiz eta nobleekin maiz ez ikusiarena egiten zuten. Gaztelan, Joanes I.ak karta- eta dado-jokoen aurkako legeak egin zituen XIV. mendearen amaieran.

Nolakoak ziren karta haiek?

Ez zuten gaurkoen antzik: lodiak ziren, ertz biribildurik gabeak, izkinetan zenbakirik gabeak, eta lantegi bakoitzak bere estiloa zuen. Prozesua Espainiako lehen kartak nola egiten ziren azaltzen duen artikuluan kontatzen dugu.

Geratu zaigun ondarea

Urreak, kopak, ezpatak eta bastoak palo latinoak ordurako baziren, mamelukoen mundutik jasoak. Egitura berarekin jokatzen dugu gaur egun Brisika edo Musa jokoetan. Ibilbide osoa ezagutu nahi baduzu, irakurri kartak Ekialdetik Espainiara nola iritsi ziren.