Nork asmatu zuen espainiar karta sorta?

Espainiar karta sorta ez zuen asmatzaile jakin batek sortu: XIV. mendean Iberiar penintsulara iritsitako kartak mendez mende moldatzearen emaitza izan zen. Karta haiek, ziurrenik, mamelukoen Egiptotik heldu ziren. Gaur egun gehien ezagutzen dugun itxura modernoa XIX. mendearen amaieran finkatu zen, Heraclio Fournierren Gasteizko tailerretan.

Urrunetik datorren objektua

Ezagutzen ditugun kartarik zaharrenak txinatarrak dira, baina Europarako funtsezko katebegia mamelukoen karta sorta da: txanponak, kopak, ezpatak eta polo-makilak zituen ikur. Mota horretako sorta bat gordetzen da Istanbulgo Topkapi Museoan. Lau ikur horiek ezagunak egiten bazaizkizu, ez da kasualitatea: urreak, kopak, ezpatak eta bastoiak ikurren arbasoak dira. Xeheago azaldu dugu kartak Espainiara nola iritsi ziren artikuluan.

Penintsulako lehen arrastoak

1371n, naip hitza Jaume Marchen katalanezko errima-hiztegi batean ageri da, eta hurrengo hamarkadetan kartak debeku eta ordenantzetan agertzen hasten dira. Jokatzea debekatu izanak argi erakusten du jendeak jokatzen zuela. Gaztelaniazko «naipe» hitza bera arabierazko nā'ib hitzarekin lotu ohi da, «ordezkaria» esanahiarekin, nahiz eta jatorri zehatza oraindik eztabaidagai den.

Mendeetako aldaketak

Tailer eta garai bakoitzak bere ukitua eman zion. Gizonezko irudiak finkatu ziren (txanka, zalduna eta erregea), erregina desagertu zen eta ikurrek gaur egungo forma hartu zuten. «Pinta» ere sortu zen: markoko eten horiek karta erakutsi gabe zein ikur duen jakinarazten dizute.

Eta Heraclio Fournier?

Fournierrek ez zuen karta sorta asmatu, baina Espainia osoan zabaldu zuen. 1868tik aurrera Gasteizen inprimatu zuen, eta 1889ko bere diseinua, Augusto Riusen marrazkiekin, ia denok buruan dugun irudia bihurtu zen. Lascuarentan geure karta sortak erabiltzen ditugu diseinu hori ez kopiatzeko, hala nola antzinako karta sorta.