Kultura
Txintxon jokoari buruz jakin behar duzun guztia: jatorria, historia, arauak eta bitxikeriak
Txintxon Rummy jokoen familiakoa da, eta Mexikoko Conquián eta Estatu Batuetako Gin Rummy jokoekin lotuta dago, nahiz eta haren jatorri zehatza eta izenarena baieztatuta ez egon. Ohikoena 2 eta 8 lagun artean jokatzea da, 40 edo 48 kartako sorta espainiarrarekin. Bakoitzari zazpi karta banatzen zaizkio, eskailerak, hirukoteak edo laukoteak osatzeko eta lotu gabeko karten puntuak murrizteko. Jokaldirik onena kolore bereko ondoz ondoko zazpi kartaz osatutako eskailera da, eta haren aldaera eta izenen artean daude Conga (konga), Rabino (errabinoa) eta Golpeado (kolpatua).
Nola iraun du txintxonak hainbeste belaunalditan?
Txintxonak aitona-amonak, gurasoak, seme-alabak eta lagunak mahai baten inguruan biltzen ditu ordu luzez. Familia-bileretan, oporretan, kanpinetan, lagunarteetan, tabernetan eta mahai-jokoen elkarteetan agertzen jarraitzen du, ideia onak modetatik harago doazela erakutsiz.
Hain ezaguna izan arren, jokalari askok arauak primeran ezagutzen dituzte, baina oso gutxi dakite haren historiari buruz. Nondik dator txintxona? Zergatik du izen hori? Beti berdin jokatu izan al da? Ba al dago aldaerarik beste herrialde batzuetan? Karta-sorta espainiarreko klasiko honi buruz dakigun guztia errepasatuko dugu.
Zer da zehazki txintxona?
Txintxona Rummy motako jokoen familia zabaleko karta-jokoa da. Jokalariak karta-konbinazio baliodunak osatzen saiatzen dira, eskuko karta solteak ahalik eta gehien murrizteko.
Normalean 40 edo 48 kartako sorta espainiarrarekin jokatzen da, eta 2 eta 8 jokalari artean aritu daitezke, nahiz eta arauak zertxobait aldatu eskualdearen edo lagun taldearen arabera.
Helburu orokorra erraza da:
- Kolore bereko eskailerak osatzea.
- Karta berdinen hirukoteak edo laukoteak osatzea.
- Konbinatu gabeko karten puntuak ahalik eta gehien murriztea.
- Txintxona, jokoko jokaldirik baliotsuena, lortzen saiatzea.
Joko erraza dirudien arren, lehen begiratuan ematen duena baino estrategia gehiago ezkutatzen du.
Zein da txintxonaren jatorria?
Jokoaren alderdirik interesgarrienetako bat da haren jatorri zehatza oraindik misterio txiki bat izatea.
Ez dago sorrera-data ofizialik, ezta lehen aldiz noiz agertu zen ziurtasunez esateko dokumenturik ere. Hala ere, ikertzaileak bat datoz Mexikoko Conquián jokoaren eta geroagoko Estatu Batuetako Gin Rummy jokoaren familia berekoa dela esatean.
Historialari askoren ustez, Conquián, Mexikon XVII. eta XIX. mendeen artean dokumentatua, karta-konbinazioak osatzean oinarritutako joko moderno askoren arbaso komuna da.
Denborarekin, mekanika horiek Amerikan eta Europan zehar zabaldu ziren, norabide desberdinetan bilakatuz, Gin Rummy eta, geroago, txintxon modernoa bezalako jokoak sortu arte.
Beraz, Espainiako ohiko jokotzat hartu ohi dugun arren, ziurrenik nazioarteko bilakaera askoz konplexuago baten parte da.
Zergatik du chinchón izena?
Erantzun laburra da inork ez dakiela erabateko ziurtasunez.
Hainbat teoria daude:
- Autore batzuek uste dute izena zeharka Gin Rummy jokoarekin lotutako ingelesezko Gin hitzetik etor litekeela.
- Beste batzuek Madrilgo Chinchón herriarekin lotzen dute izena.
- Ahoz transmititutako herri-azalpenek ere aipatzen dituzte herri horretan arauak bateratu omen zituzten jokalarien bilerak.
Egia esan, gaur egun teoria bakar batek ere ez du dokumentu-froga erabakigarririk.
Badakigu, ordea, izena oso zabalduta zegoela Espainian eta Latinoamerikan XX. mendean.
Zer lotura dago jokoaren eta Chinchón herriaren artean?
Kondairarik ezagunenetako batek dio araudi modernoa Madrilgo Chinchón herrian estandarizatu omen zela.
Istorio horren arabera, eskualde desberdinetako jokalariek arau desberdinak erabiltzen zituzten, eta horrek maiz eztabaidak sortzen zituen partidetan. Arazoa konpontzeko, bilera bat antolatu omen zuten arau komunak adosteko, eta gero tokiaren izena jarri zioten jokoari.
Ez dago istorio hori baieztatzen duen dokumentazio historikorik, baina jokoaren jatorriaz hitz egitean gehien errepikatzen den azalpenetako bat da oraindik ere.
Herria, bide batez, askoz lehenagotik zen ospetsua, bere Plaza Mayor ikusgarriari, ondare historikoari eta Anís de Chinchón ezagunari esker.
Nola jokatzen da txintxonean?
Aldaera ugari egon arren, hauek dira araurik ohikoenak. Lascuarenta.es webgunean txintxonaren arau guztiak kontsulta ditzakezu, txintxonaren tutorial interaktiboarekin praktikatu edo txintxonean doan jokatu.
Prestaketa
- Jokalari bakoitzari 7 karta banatzen zaizkio.
- Karta bat ahoz gora jartzen da, baztertutako karten pila hasteko.
- Gainerakoek hartzeko karta multzoa osatzen dute.
Txandaren nondik norakoak
Txanda bakoitzean, jokalariak:
- Karta bat hartzen du karta multzotik edo baztertutako karten pilatik.
- Bere konbinazioak osatzen edo hobetzen ditu.
- Karta bat baztertzen du.
Helburua eskuko kartak konbinazio baliodunetan antolatzea da.
Onartutako konbinazioak
Oinarrizko bi konbinazioak hauek dira:
- Eskailerak: kolore bereko ondoz ondoko hiru karta edo gehiago.
- Hirukoteak edo laukoteak: balio bereko hiru edo lau karta.
Adibidez:
- Kopak koloreko 4koa, 5ekoa eta 6koa.
- Kolore desberdinetako hiru errege.
Zer da txintxon bat?
Jokoari izena ematen dion jokaldia kolore bereko ondoz ondoko zazpi kartaz osatutako eskailera da.
Adibidez:
Bastoiak koloreko Batekoa – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7
Txintxon bat lortzea oso zaila da, eta normalean garaipen automatikoa edo hobari oso handia ematen du, jokatzen ari den aldaeraren arabera.
Izan ere, hasierako eskuan zuzenean txintxon oso bat jasotzeko probabilitatea izugarri txikia da: gutxi gorabehera, milioi bat banaketa baino gehiagotik bat, karta-sorta espainiar klasiko batean.
Zer gertatzen da jokalari batek ixten duenean?
Jokalari batek karta guztiak multzokatuta dituenean edo konbinatu gabe oso puntu gutxi geratzen zaizkionean, txanda itxi dezake.
Orduan:
- Jokalari guztiek beren kartak erakusten dituzte.
- Karta solteen puntuak zenbatzen dira.
- Puntu horiek markagailuan pilatzen dira.
Partidak aurrera jarraitzen du jokalari batek edo gehiagok adostutako muga lortu arte, normalean 70 edo 100 puntu.
Muga horren azpitik denbora gehien irauten duenak irabazten du.
Zer eginkizun du komodinak?
Aldaera askok comodín (komodina) erabiltzen dute konbinazioak osatzea errazteko.
40 kartako ohiko modalitate batzuetan, Urre batekoa komodin unibertsala da.
Oso erabilgarria da, baina arazo ere bihur daiteke. Arau batzuek zigor handia ezartzen dute txanda amaitzean komodina erabili gabe edukitzeagatik; beraz, denbora gehiegiz gordetzea arriskutsua izan daiteke.
Zer txintxon-aldaera daude herrialdearen arabera?
Oinarriak oso antzekoak izan arren, jokoak bilakaera desberdina izan du eskualdez eskualde.
Espainia
Bertsiorik ezagunena da. Normalean karta-sorta espainiarrarekin jokatzen da, puntuak muga batera iritsi arte pilatzeko sistema erabiliz.
Conga (Argentina eta Uruguai)
Río de la Platako eskualde askotan, jokoari Conga deitzen zaio.
Aldaera batzuek 40 kartara murriztutako sorta erabiltzen dute, eta ixteko baldintza zorrotzagoak eskatu ohi dituzte.
Rabino (Aragoi)
Aragoin ohikoa da Rabino izena aurkitzea, nahiz eta oinarrizko mekanika ia berdina izan.
Golpeado (Peru)
Ziurrenik aldaerarik desberdinena da.
Normalean karta-sorta ingelesarekin jokatzen da, eta puntuazio metatuaren sistema tradizionalaren zati handi bat baztertzen du. Helburua beste jokalariek baino lehen konbinazio jakin batzuk osatzea da.
Zer estrategiak laguntzen dute txintxon-partida gehiago irabazten?
Txintxonak dirudiena baino osagai estrategiko handiagoa du.
Ez itsutu txintxona lortu nahian
Hasieratik zazpi kartako eskailera osatzen saiatzea ideia txarra izan ohi da. Probabilitateak txikiegiak dira, eta normalean beharrezkoak ez diren puntuak pilatzen amaituko duzu.
Erreparatu baztertutako kartei
Aurkariek hartzen dituzten kartek haien asmoei buruzko informazio ugari ematen dute.
Zer karta hartzen eta zer karta baztertzen dituzten behatuz, zer konbinazio osatzen saiatzen ari diren aurreikus dezakezu.
Murriztu zure puntuak lehenbailehen
Partidak aurrera egin ahala norbaitek laster itxi dezakeela susmatzen baduzu, hobe da balio txikiko kartak gordetzea figurak baino.
Konbinatu gabeko errege bat oso zigor mingarria bihur daiteke.
Ikasi engainatzen
Jokalari eskarmentudunek batzuetan nahita baztertzen dituzte aurkariak nahasteko kartak, osatzen ari diren konbinazioak ezkutatzeko.
Informazioa ere jokoaren parte da.
Zer bitxikeria ditu txintxonak?
- Bazkalondoko jokorik ezagunenetako bat da Espainian eta Latinoamerikako zati handi batean.
- Eskualde batzuetan Martinchón, Chinchonazo edo Chinchoneti bezalako izen bereziak hartzen ditu.
- Txintxon izeneko euskarazko bertsio bat dago.
- Gaur egun ez dago txintxonari soilik eskainitako nazioarteko federazio aitorturik.
- Haren tradizioak familiako eta ahozko transmisioari esker iraun du nagusiki.
- Banaketan txintxon oso bat jasotzeko probabilitatea hain da txikia, ezen jokalari askok ez baitute bizitza osoan halakorik ikusi.
Zergatik jarraitzen du hain ezaguna izaten?
Agian txintxonaren arrakastaren gakoa haren oreka ezin hobea da.
Ikasteko erraza da, baina menderatzeko zaila. Nahikoa zori du edonork partida bat irabazteko, baina baita nahikoa estrategia ere esperientziak aldea egiteko.
Gainera, joko modernoek batzuetan ahazten duten zerbaitekin primeran uztartzen da: solasarekin. Txintxonean aritzean hitz egiten dugu, oroitzapenak ekartzen ditugu, eztabaidatzen dugu, txantxak egiten ditugu eta besteekin denbora partekatzen dugu.
Eta, ziurrenik horregatik, agertu zenetik hamarkadak igaro diren arren, hainbeste mahaitan leku berezia izaten jarraitzen du.